Vĩnh Chấp là xã cực bắc của huyện Vĩnh Linh tỉnh Quảng Trị. Vĩnh Chấp nằm hai bên quốc lộ 1A, phía bắc giáp xã Sen Thủy, huyện Lệ Thủy, tỉnh Quảng Bình. Phía đông giáp xã Vĩnh Tú và phía nam giáp xã Vĩnh Long, phía tây giáp Vĩnh Khê, đều thuộc huyện Vĩnh Linh.

     Từ xa xưa, Vĩnh Chấp là một phần đất của Châu Minh Linh( huyện Vĩnh linh). Năm 1075, vua Lê Thánh Tông ra chiếu triệu tập nhân dân đến ở và khai khai hoang các vùng đất mới. Theo gia phả của các dòng họ ở các làng Vĩnh Chấp truyền lại: cùng với đội quân nhà Lý và nhà Lê mở mang bờ cõi phía Nam, dòng người từ Thanh Hoá, Nghệ An, Quảng Bình, Thừa Thiên Huế đến sinh cơ lập nghiệp tại Vĩnh Chấp. Qua các triều đại, trải qua biến cố lịch sử nhưng vị trí địa lí, đất đai, lãnh thổ Vĩnh Chấp vẫn ổn định cho đến bây giờ.

        Vĩnh Chấp có địa danh lịch sử là thôn Hạ Cờ (nay là một phần của thôn Chấp Namvà Thôn Tây Trường). Hạ Cờ, theo truyền thuyết để lại vào năm 1709 Quang Trung kéo quân ra Bắc để đại phá quân Thanh, khi đi ngang qua làng Chấp Lễ thì cho quân lính hạ cờ để nghỉ ngơi lấy sức rồi  đi tiếp nên về sau làng này lấy tên là Hạ Cờ. Truông Nhà Hồ xưa cũng nằm một phần trên địa bàn thôn Tây Trường.

    Năm 1885 làng Chấp lễ thuộc tổng Huỳnh Công 3, Lục Hoà tức Lai Cách, Ba Bình, Hoà Lạc, Lại An, Mĩ Lộc thuộc tổng Hồ Xá.

  Sau khi giành chính quyền 8/1945 ở Vĩnh Chấp có 2 cụm hành chính tương ứng với 2 xã là xã Lục Hoà( gồm thôn: Lai Cách, Mĩ Lộc, Yến An, xóm Bôộng và 2 thôn công giáo là Ba Bình và Hoà Lạc) và xã Chấp Lễ( gồm 4 thôn: Chấp Bắc, Chấp Đông, Chấp Nam, Chấp Tây).

  Theo Sắc lệnh 63/SLcủa Chủ tịch Hồ Chí Minh ngày 22/11/1945, theo chỉ thị của huyện Vĩnh Linh: hai xã Lục Hoà và Chấp Lễ hợp nhất thành một xã và bầu một HĐND, một Uỷ ban hành chính mang tên xã Ngũ Đình có địa giới hành chính như xã Vĩnh Chấp hiện nay, lúc ấy có khoảng 3.000 dân. Uỷ ban hành chính xã do ông Đỗ Triết làm chủ tịch, ông Lê Phó làm phó chủ tịch. Đây là Uỷ ban hành chính đầu tiên của xã Vĩnh Chấp. Có thể nói đây là thời kì ác liệt nhất trong việc xây dựng và củng cố chính quyền cách mạng: đẩy lùi giặc đói, giặc dốt, đối phó với bọn phản động nội địa, bảo vệ quê hương…

  Đến năm 1949 Chính phủ quyết định thành lập xã Vĩnh Hồ( gồm Vĩnh Long và Vĩnh Chấp).

    Từ ngày Đảng Cộng Sản Việt Nam ra đời đến 9 năm kháng chiến chống Pháp thắng lợi, trên hai thập niên ấy Vĩnh Chấp đã bao lần sáp nhập, chia tách, thay đổi địa danh, địa giới và tên gọi…Năm 1955 tách ra thành xã Vĩnh Chấp cho đến ngày nay( 2012).

    Về điều kiện tự nhiên, Vĩnh Chấp trước đây là một vùng hoang vu, rậm rạp. Chạy dọc giữa xã có Đường Quốc Lộ 1A xuyên từ Bắc vào Nam, đoạn đi qua xã dài khoảng 6km. Phía tây của xã ( thôn Tân Định) còn có đường sắt Bắc Nam thuận tiện cho việc thông thương buôn bán giữa các vùng.  Xã gồm nhiều vùng đồi đất cát ở phía đông, các vùng đồi thấp nhiều sỏi đá ở phía bắc và tây. Các khu đồi đất đỏ phía bắc và tây Vĩnh Chấp đều được trồng thông khai thác nhựa.

       Ở vùng bắc của Vĩnh Chấp hiện còn nhiều lô cốt bằng bê tông từ thời thực dân Pháp để lại trên đồi cao Đôộng Bồ. (Đôộng Bồ- Đồi 43- Ngoài Trung Đoàn đều chỉ là một địa điểm).

   Thời Pháp chiếm đóng, Vĩnh Chấp từng được chọn đặt căn cứ không quân của thực dân: gọi là sân bay Hạ Cờ ( thôn Tây trường) rộng khoảng 4km² dùng cho máy bay dân dụng. 

     Kinh tế Vĩnh Chấp chủ yếu là nông nghiệp trồng lúa, nuôi cá, một số ít làm dịch vụ buôn bán. Vĩnh Chấp hiện có khá nhiều rừng trồng và một vài khu rừng tự nhiên nhỏ. Trong đó, đáng kể nhất có rú Làng ở thôn Đông, Chấp Lễ, là một khu rừng khá lạ lùng, với chủ yếu là một loại cây gỗ mà dân địa phương gọi là tràm bù( Trâm bầu). Rừng mọc lên bên một mé đồi trọc, được bảo vệ khá tốt.

       Vĩnh Chấp có 3 hợp tác xã trực thuộc như Chấp Lễ, Bình An, Lai Bình.Toàn xã chia thành 11 thôn và 2 cụm dân cư: Thôn Tân Định - Thôn Bình An - Thôn Tây Sơn - Thôn Tân Bình - Thôn Lai Bình - Thôn Mỹ Lộc - Thôn Bắc Phú - Cụm Sa Lung - Thôn Tây Trường - Thôn Chấp Đông - Thôn Chấp Nam - Thôn Chấp Bắc - Cụm Khe Lấu.

      Trong chiến tranh Việt Nam, cũng như hầu hết các xã ở khu vực Vĩnh Linh, Vĩnh Chấp là nơi hứng chịu nhiều bom đạn của Mỹ. Vĩnh Chấp kiên cường với khẩu hiệu “Mỗi HTX là một pháo đài chống Mĩ” đã bám đất bám làng vừa sản xuất vừa chiến đấu và chi viện sức người sức của cho chiến trường Miền Nam. Kế hoạch K8- K10 đưa con em sơ tán Thái Bình, Nghệ An, làng xómVĩnh Chấp không còn trường học, không chợ, không nhà… Tình làng nghĩa xóm, tình quân dân như ruột thịt, ngủ hầm, sản xuất và sẵn sàng chiến đấu “ Cho không lấy- thấy không xin- của công giữ gìn rồi trả lại”- là phong cách sống của người Vĩnh Chấp lúc ấy.

    Sau ngày giải phóng dưới sự lãnh đạo của đảng bộ, nhân dân Vĩnh Chấp tiến hành xây dựng quê hương XHCN. Vĩnh Chấp hồi sinh và lớn mạnh diệu kì: Điện đã sáng bừng trong từng thôn xóm, đường đi lối lại thuận tiện, trường học cao tầng đầy đủ tiện nghi, trụ sở UBND xã khang trang, các trung tâm học tập cộng đồng đều được xây mới, 100% gia đình là nhà xây nhà ngói…

  Vĩnh Chấp tự hào nhận những phần thưởng cao quí của Đảng và nhà nước phong tặng:

-         Danh hiệu Anh hùng lực lượng vũ trang( 1972)

                  +Anh hùng lực lượng vũ trang: Đào Xuân Hướng

              + Anh hùng lao động: Lê Văn Ánh.

     - Huân chương kháng chiến chống Pháp

      -  Huân chương kháng chiến chống Mĩ

    - Có 7 bà mẹ Việt Nam anh hùng.

Phát huy truyền thống Anh hùng, Vĩnh Chấp hôm nay đang đổi thay lớn mạnh trên con đường xây dựng nông thôn mới.

                                                  Vĩnh Chấp, ngày 10 tháng 10 năm 2012

                                                          HT: Đỗ Thị Lựu